Bawełniana ściereczka i mała butelka z atomizerem wypełniona spirytusem rozcieńczonym do około 70 procent zastępują chusteczki antybakteryjne w większości codziennych sytuacji — w samochodzie, w torebce, na biurku w pracy. To dokładnie ten sam etanol, który stanowi substancję czynną w drogeryjnych chusteczkach. Różnica jest w opakowaniu i cenie. Kupujesz raz, używasz przez lata, nie zostawiasz po sobie torebki plastiku w koszu.
Pomysł nie jest moim wynalazkiem. Od kiedy weszła unijna dyrektywa o jednorazowych plastikach (ta sama, przez którą na opakowaniach chusteczek pojawiło się czerwone okienko z piktogramem „produkt zawiera plastik”), ludzie szukają zamienników. Ten zestaw jest najprostszy z możliwych.
Jak zrobić wielorazowy zestaw w pięć minut
Potrzebujesz trzech rzeczy:
Pierwszej — kawałka bawełny około 15 na 15 centymetrów. Najlepsza jest stara pieluszka tetrowa albo flanela. Jeśli nie masz pod ręką, pokrój starą bawełnianą koszulkę. Materiał musi być w stu procentach bawełniany — jeśli ma w składzie poliester, bierzesz mniejszą wersję tego samego problemu, który wyrzucasz z szafki.
Drugiej — małej butelki z atomizerem, najlepiej szklanej, z apteki kosmetycznej albo z drogerii. 50 albo 100 mililitrów wystarczy na tygodnie. Butelka po starym sprayu też zadziała, jeśli ją wcześniej dokładnie wymyjesz.
Trzeciej — spirytusu rektyfikowanego (96 procent), który kupisz w każdej aptece. To czysty etanol, czyli ta sama substancja, na której zbudowana jest skuteczność chusteczek dezynfekujących. Tyle że bez listy dwunastu dodatków.
Mieszanka, która działa: na każde 100 mililitrów wody dolewasz 160 mililitrów spirytusu. Wychodzi roztwór około 70-procentowy — i tu nie jest to przypadkowa liczba. Etanol w tym właśnie stężeniu jest powszechnie uznawany za optymalny środek dezynfekcyjny: na tyle mocny, żeby działać, na tyle rozcieńczony, żeby alkohol nie wyparowywał szybciej, niż zdąży zrobić robotę. Jeśli chcesz, dorzuć kilka kropli olejku z drzewa herbacianego — pachnie lepiej niż samo „lekarstwo” i ma własne właściwości antybakteryjne. Jak wkładasz spray do torebki, zostaje w niej z reguły dłużej niż jakaś pojedyncza chusteczka.
W praktyce: rozkładasz kostkę bawełny, pryskasz raz albo dwa, przecierasz dłonie, klamkę, kierownicę, ekran telefonu. Po użyciu rzucasz ścierkę do pralki razem ze zwykłym praniem. Tyle.
Kiedy chusteczka jednorazowa naprawdę ma sens
Chusteczki antybakteryjne miały kiedyś jedną dobrą funkcję — gdy nie ma dostępu do umywalki ani torebki, a trzeba szybko ogarnąć dłonie po toi-toiu na festiwalu albo po zmianie pieluchy w samochodzie. To są realne sytuacje. Z domowej szafki kuchennej już nie.
Jeśli takich sytuacji w twoim życiu naprawdę jest dużo — czyli jeździsz w długie trasy, chodzisz z małym dzieckiem po placach zabaw — szukaj na opakowaniu dwóch rzeczy. Pierwsza: skład materiału. Chusteczka z włókna celulozowego (oznaczana czasem jako „viscose” albo „cellulose”) rozkłada się znacznie szybciej niż chusteczka z poliestru. Druga: brak czerwonego piktogramu „zawiera plastik”. Producent ma obowiązek go umieścić, jeśli w środku jest tworzywo sztuczne. Brak piktogramu = brak plastiku w samej chusteczce.
Substancje czynne w drogeryjnych chusteczkach to najczęściej alkohol (czyli to samo, co w twoim sprayu) albo chlorek benzalkoniowy — środek dezynfekujący, którego nazwy nie wymówisz, ale spotkasz go w połowie produktów do dezynfekcji powierzchni. Nie ma w tym nic egzotycznego. Po prostu w chusteczkach nasyca się nim kawałek włókniny, który potem leci do kosza.
Co zostaje po chusteczce — krótka opowieść z laboratorium
W laboratorium Wodociągów Kościańskich zrobili kiedyś prosty eksperyment. Próbki chusteczek nawilżanych — w tym antybakteryjnych — wrzucili do urządzenia, które przez pięć minut rozdrabnia wszystko, co do niego trafi. Papier toaletowy w takim teście zamienia się w pulpę. Chusteczki nie zamieniły się w nic. Zamiast tego owinęły się wokół ostrzy homogenizatora.
To samo dzieje się w kanalizacji. Chusteczki spłukane w toalecie — albo wyrzucone do zlewu — łączą się z resztkami tłuszczu i tworzą fatbergi, czyli twarde jak skała bryły, które blokują rury. Ten z londyńskiej kanalizacji ważył 130 ton. W gdyńskich rurach takie zatory powstają każdego tygodnia, koszty napraw idą w rachunki za wodę wszystkich mieszkańców.
Nawet jeśli chusteczka trafi do kosza, jej kariera się nie kończy. Większość drogeryjnych chusteczek zrobiona jest z poliestru (czyli plastiku, tego samego, z którego są bluzki sportowe). W składowisku czy spalarni rozpada się wolno, a po drodze gubi mikrowłókna, które później znajdują w wodzie pitnej, w soli morskiej i w rybach. Bawełniana ściereczka, którą wkładasz do pralki, takiego śladu nie zostawia.
Pro-Tip: test, który robisz raz i pamiętasz na zawsze
Weź jedną chusteczkę z paczki, którą masz teraz w domu. Wrzuć do szklanki z wodą i zostaw na noc. Rano sprawdź. Papier toaletowy w tym czasie zamienia się w mokrą papkę — i to jest punkt odniesienia. Jeśli twoja chusteczka po ośmiu godzinach w wodzie wciąż wygląda jak chusteczka, masz odpowiedź na pytanie, dlaczego nie wolno wrzucać jej do toalety. Dotyczy to także tych z napisem „flushable” — w polskich kanalizacjach większość z nich zachowuje się tak samo.
